Instytut Pamięci Narodowej potwierdził tożsamość szczątków podporucznika Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój”. Jednego z dowódców powojennego podziemia niepodległościowego. Żołnierz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego działał także na terenie Nasielska i okolic. Jego szczątki odnaleziono na warszawskich Powązkach, w miejscu, gdzie komunistyczne władze ukrywały ciała ofiar represji – na tzw. „Łączce”.
IPN poinformował o odnalezieniu i identyfikacji szczątków podporucznika Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój” – żołnierza Narodowego Zjednoczenia Wojskowego i jednej z najbardziej znanych postaci powojennego podziemia niepodległościowego. Komendanta Warszawskiego Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Kryptonim „Orzeł”, „Tęcza”, okręg XVI NZW. Jego historia związana jest również z terenami Nasielska i gminy Nasielsk, gdzie działały podległe mu patrole.
Informację o identyfikacji przekazano 24 lipca podczas konferencji prasowej w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie. O wynikach prac poinformowali przedstawiciele IPN: dr hab. Karol Polejowski, dr hab. Krzysztof Szwagrzyk i prokurator Andrzej Pozorski, dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Szczątki Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój” archeolodzy i historycy odnaleźli w kwaterze „Ł” Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie, znanej jako „Łączka”. To miejsce, gdzie w czasach powojennych komunistyczne władze potajemnie grzebały ofiary represji politycznych.
Jak poinformował IPN, szczątki „Roja” znajdowały się w pobliżu miejsca pochówku innego żołnierza podziemia niepodległościowego – majora Zygmunta Szendzielarza ps. „Łupaszka”.
Mieczysław Dziemieszkiewicz zginął w nocy z 13 na 14 kwietnia 1951 roku podczas obławy we wsi Szyszki niedaleko Pułtuska. W działaniach przeciwko jego oddziałowi uczestniczyli żołnierze korpusu bezpieczeństwa wewnętrznego oraz funkcjonariusze urzędu bezpieczeństwa i milicji obywatelskiej. Poległ w trakcie wymiany ognia.
Po śmierci Mieczysława Dziemieszkiewicza jego ciało przewieziono do powiatowego urzędu bezpieczeństwa publicznego w Pułtusku. Tam wykonano sekcję zwłok oraz zdjęcia pośmiertne. Później funkcjonariusze urzędu bezpieczeństwa zabrali ciało do Warszawy, najprawdopodobniej do siedziby wojewódzkiego urzędu bezpieczeństwa publicznego przy ul. Sierakowskiego. W tym miejscu pokazano je m.in. matce „Roja” – Stefanii Dziemieszkiewicz. Miało to najpewniej służyć w potwierdzeniu jego tożsamości.
Przez kolejne dekady nie było wiadomo, gdzie i w jaki sposób pochowano podporucznika Mieczysława Dziemieszkiewicza. Dopiero w 2026 roku badania DNA pozwoliły potwierdzić, że odnalezione szczątki należą do „Roja”.
W trakcie prac ekshumacyjnych prowadzonych przez IPN w kwaterze „Ł” na Cmentarzu Powązkowskim przy odnalezionych szczątkach odkryto także przedmiot, który po dokładnym oczyszczeniu i konserwacji zidentyfikowano jako orzełka z pozostałościami sukna koloru czarnego. Znalezisko przypominało orzełek widoczny na czarnym berecie na pośmiertnej fotografii Mieczysława Dziemieszkiewicza, wykonanej w 1951 r. w siedzibie powiatowego urzędu bezpieczeństwa w Pułtusku.
Porównanie odnalezionego przedmiotu ze zdjęciem skłoniło prokuratora prowadzącego śledztwo do zlecenia badań DNA szczątków oraz materiału genetycznego pobranego od rodziny „Roja”. Pierwsze badania nie dały jeszcze ostatecznej odpowiedzi. Specjaliści potrzebowali dodatkowego materiału porównawczego, by jednoznacznie potwierdzić lub wykluczyć tożsamość.
W maju 2026 r. prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie, razem z antropologiem i genetykiem z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, pobrał materiał ekshumacyjny od matki i siostry Mieczysława Dziemieszkiewicza. Obie kobiety spoczywają w jednym grobie na cmentarzu parafialnym w Makowie Mazowieckim. Uzyskany materiał pozwolił przeprowadzić ostateczne porównanie. Opinia biegłych z zakresu genetyki sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie z 6 lipca 2026 roku potwierdziła, że odnalezione szczątki należą do podporucznika Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój”.
W 2007 roku prezydent RP przyznał mu pośmiertnie Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w walce o Niepodległość Polski. Mieczysław Dziemieszkiewicz otrzymał także Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego. W 2018 rok został wybrany patronem 5. Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej.
Postać Mieczysława Dziemieszkiewicza jest związana z regionem nasielskim. Jego oddziały prowadziły działania również na terenie Nasielska oraz okolicznych miejscowości. Do struktur dowodzonych przez „Roja” należał m.in. patrol działający w rejonie Popowa Borowego. Tworzyli go Władysław Grudziński ps. „Pilot”, który pełnił funkcję dowódcy patrolu, Kazimierz Chrzanowski ps. „Wilk” i „Ketling”, Czesław Wilski ps. „Brzoza” i „Zryw” oraz Hieronim Żbikowski ps. „Gwiazda” i „Twardowski”.
Czterej żołnierze z tego patrolu zginęli 23 czerwca 1950 roku w Popowie Borowym podczas starcia z funkcjonariuszami i żołnierzami komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.
W konferencji IPN w Warszawie uczestniczył również Marek Dziemieszkiewicz, bratanek Mieczysława Dziemieszkiewicza oraz siostrzenica Barbara Kownacka-Płauszewska. Rodzina „Roja” od lat uczestniczy m.in. w corocznych uroczystościach rocznicowych organizowanych w Popowie Borowym.
Odnalezienie szczątków „Roja” kończy wieloletnie poszukiwania jednej z ważniejszych postaci powojennego podziemia niepodległościowego. Jest to także ważne wydarzenie w kontekście pamięci o żołnierzach, którzy działali na terenach regionu. Nadal trwają poszukiwania szczątków innych osób związanych z tym okresem. Wśród nich znajdują się również żołnierze z patrolu poległego w Popowie Borowym.
Radosław Cichocki
radek@wirtualnynowydwor.pl
