Pastuch elektryczny nie zatrzymuje zwierząt fizyczną barierą, ponieważ jego działanie opiera się na krótkim impulsie, który zwierzę odczuwa po dotknięciu przewodu. Gdy ogrodzenie przestaje odstraszać bydło, konie czy dziki, wiele osób wymienia elektryzator na mocniejszy, chociaż problem dotyczy często uziemienia. Ten element zamyka obwód, a przy montażu zwykle wykonuje się go pobieżnie, wbijając jeden krótki pręt w przypadkowym miejscu. Nawet wydajne urządzenie nie wytworzy wtedy odczuwalnego impulsu. Poniżej opisano, jak działa obwód pastucha, jak prawidłowo wykonać uziemienie i jak sprawdzić jego skuteczność w różnych warunkach glebowych.
Dlaczego bez dobrego uziemienia pastuch elektryczny nie odstrasza zwierząt?
Elektryzator wysyła impuls do przewodu ogrodzenia w regularnych odstępach. Zwierzę, które dotknie przewodu, zamyka obwód własnym ciałem, więc prąd przepływa przez nie do gruntu, a następnie przez glebę wraca do prętów uziemiających i zacisku uziemienia w elektryzatorze. Siła impulsu zależy więc nie tylko od urządzenia, ale też od tego, jak łatwo prąd pokonuje drogę powrotną. Słabe uziemienie działa podobnie jak przerwa w obwodzie, dlatego zwierzę odczuwa jedynie lekkie mrowienie i po kilku próbach przestaje omijać ogrodzenie.
Na skuteczność uziemienia duży wpływ mają także rodzaj i stan gleby. Wilgotna ziemia gliniasta dobrze przewodzi prąd, natomiast piaszczysta, kamienista lub przesuszona w czasie upałów stawia mu znacznie większy opór. Podobnie wygląda sytuacja zimą, gdy grunt zamarza, a warstwa śniegu dodatkowo izoluje zwierzę od podłoża. Z tego powodu uziemienie, które działa poprawnie wiosną, w sierpniu lub w styczniu może okazać się mało skuteczne.
Jak wykonać uziemienie pastucha – liczba prętów, ich długość i rozstaw?
Podstawą uziemienia są pręty wbite w grunt i połączone z elektryzatorem jednym ciągłym przewodem. Ich liczbę i łączną długość dobiera się do energii impulsu, ponieważ mocniejszy elektryzator wymaga większej powierzchni styku z gruntem. Zalecenia dla konkretnego modelu podaje producent w instrukcji, a przy montażu największe znaczenie mają:
- Długość prętów – pręt powinien sięgać do warstwy gleby, która pozostaje wilgotna przez cały rok, dlatego stosuje się pręty o długości co najmniej 1 m, a przy suchym gruncie dłuższe.
- Liczba prętów – małym elektryzatorom do krótkich ogrodzeń wystarcza jeden lub dwa pręty, natomiast urządzenia o większej energii impulsu wymagają zwykle co najmniej trzech.
- Rozstaw – pręty wbija się w odległości około 3 m od siebie, ponieważ ustawione zbyt blisko wzajemnie ograniczają odprowadzanie prądu do gruntu.
- Odległość od innych instalacji – uziemienie pastucha umieszcza się co najmniej 10 m od uziemienia budynku, metalowych rur wodociągowych i słupów linii energetycznych.
- Jednorodne materiały – pręty, przewód i zaciski powinny być ocynkowane, ponieważ połączenie miedzi z ocynkowaną stalą prowadzi do szybkiej korozji złączy.
Jak sprawdzić uziemienie i co zrobić przy suchej lub zamarzniętej glebie?
Skuteczność uziemienia sprawdza się testerem ogrodzeń. W odległości około 100 m od elektryzatora zwiera się przewód ogrodzenia z gruntem za pomocą kilku metalowych prętów, co odpowiada sytuacji, w której zwierzę lub roślinność obciąża przeszkodę. Następnie mierzy się napięcie między ostatnim prętem uziemiającym a sondą wbitą w ziemię około metra dalej. Przy prawidłowym uziemieniu odczyt jest bliski zeru, a wartość rzędu kilkuset woltów oznacza, że trzeba dołożyć pręty albo przenieść je w bardziej wilgotne miejsce.
Przy glebie piaszczystej, kamienistej lub zamarzniętej lepiej sprawdza się układ z przewodem powrotnym. W takim ogrodzeniu część linii prowadzi impuls, a część łączy się z uziemieniem, więc zwierzę zamyka obwód, dotykając jednocześnie dwóch przewodów, niezależnie od stanu podłoża. Uziemienie wymaga też okresowej kontroli: przed sezonem pastwiskowym, w czasie suszy i przed zimą warto sprawdzić stan zacisków, oczyścić skorodowane połączenia i powtórzyć pomiar.
Dobre uziemienie warto zaplanować razem z doborem urządzenia, ponieważ energia impulsu decyduje o tym, ilu prętów będzie potrzebować ogrodzenie. Energię impulsu, zasięg i sposób zasilania kilku elektryzatorów porównało Centrum Techniczne Gałązka – zobacz więcej. Na stronie internetowej firmy można też kupić elektryzatory, pręty uziemiające, przewody, izolatory i testery ogrodzeń.
Wymiana elektryzatora na mocniejszy nie poprawi działania pastucha, jeśli impuls nie ma którędy wrócić do urządzenia. Zanim właściciel ogrodzenia zdecyduje się na nowy sprzęt, powinien więc sprawdzić uziemienie, a w razie potrzeby dołożyć pręty lub zmienić ich położenie.
