Oszustwo internetowe – jak działają przestępcy?
Przestępcy wykorzystują pośpiech, atrakcyjne ceny i zaufanie do innych osób. Wystawiają fikcyjne przedmioty na portalach ogłoszeniowych, tworzą fałszywe sklepy internetowe lub podszywają się pod prawdziwych sprzedawców. Po otrzymaniu pieniędzy przestają odpowiadać na wiadomości, usuwają ogłoszenie albo blokują kontakt z kupującym.
Nie zawsze chodzi wyłącznie o zakup towaru, który nigdy nie zostanie wysłany. Oszuści mogą również przesyłać fałszywe linki do płatności, wyłudzać dane logowania do bankowości elektronicznej, nakłaniać do przekazania kodu BLIK lub podszywać się pod pracowników banku, którzy rzekomo chcą pomóc w odzyskaniu pieniędzy.
Pamiętajmy, że przestępcy często działają według przygotowanego scenariusza, a ich celem jest nie tylko wyłudzenie jednorazowej wpłaty, lecz także uzyskanie dostępu do kolejnych środków zgromadzonych na rachunku.
Co zrobić, gdy zorientujemy się, że zostaliśmy oszukani?
-
Natychmiast skontaktujmy się z bankiem
To jeden z najważniejszych kroków. Zadzwońmy na oficjalną infolinię banku, korzystając z numeru podanego na jego stronie internetowej, w aplikacji lub na karcie płatniczej (nigdy na numer podany przez oszusta). Możemy również skorzystać z bezpiecznego kanału kontaktu udostępnionego przez bank.
Poinformujmy konsultanta, że prawdopodobnie padliśmy ofiarą oszustwa, i przekażmy informacje o transakcji. Zapytajmy, czy możliwe jest wstrzymanie lub odwołanie przelewu, podjęcie próby odzyskania środków albo pilne skontaktowanie się z bankiem odbiorcy. Jeżeli ujawniliśmy dane do logowania, dane karty lub kody autoryzacyjne, należy niezwłocznie poprosić o zabezpieczenie rachunku i zablokowanie zagrożonych instrumentów płatniczych. W przypadku przelewu, który został już zrealizowany, odzyskanie pieniędzy nie jest gwarantowane. Nie należy jednak rezygnować z kontaktu z bankiem – liczy się szybkie podjęcie działań.
-
Zabezpieczmy wszystkie dowody
Nie usuwajmy korespondencji ze sprzedawcą ani historii transakcji. Zróbmy zrzuty ekranu ogłoszenia, profilu sprzedającego, rozmów, wiadomości SMS i adresu strony internetowej. Zachowajmy potwierdzenie przelewu, numer rachunku odbiorcy, datę i godzinę transakcji, kwotę oraz dane kontaktowe, którymi posługiwała się druga strona.
Jeśli kontakt odbywał się telefonicznie, zapiszmy numer, z którego dzwoniono oraz najważniejsze informacje z rozmowy. Zabezpieczone materiały mogą pomóc w odtworzeniu przebiegu zdarzenia i ustaleniu sprawcy.
-
Zgłośmy przestępstwo Policji
Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć w najbliższej jednostce Policji lub w prokuraturze. Nie trzeba znać tożsamości oszusta, aby zgłosić sprawę. Nie warto również odkładać zawiadomienia do czasu zakończenia reklamacji w banku.
Zabierzmy ze sobą dowód osobisty oraz zgromadzone informacje i dowody. Policjantowi opiszmy dokładnie, co się wydarzyło, w jaki sposób nawiązaliśmy kontakt ze sprzedającym, jak dokonaliśmy płatności i kiedy zorientowaliśmy się, że mogło dojść do oszustwa.
W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy dzwonić pod numer alarmowy 112. Zwykłe zawiadomienie o oszustwie internetowym należy złożyć w jednostce Policji lub prokuraturze.
-
Zgłośmy podejrzaną stronę lub wiadomość
Incydent związany z fałszywą stroną internetową, próbą wyłudzenia danych lub innym cyberzagrożeniem można zgłosić do CERT Polska za pośrednictwem strony https://incydent.cert.pl/.
Podejrzane wiadomości SMS zawierające linki można przekazać na bezpłatny numer 8080. Takie zgłoszenie pomaga ekspertom analizować zagrożenia i może przyczynić się do ochrony innych użytkowników. Nie zastępuje ono jednak kontaktu z bankiem ani zawiadomienia Policji o popełnionym przestępstwie.
Czy można odzyskać utracone pieniądze?
Możliwość odzyskania środków zależy między innymi od rodzaju płatności, etapu realizacji transakcji i okoliczności zdarzenia. Dlatego należy jak najszybciej powiadomić bank i złożyć reklamację, opisując dokładnie przebieg oszustwa. Jeżeli płatność została wykonana kartą, warto zapytać bank o możliwość skorzystania z procedury chargeback, czyli obciążenia zwrotnego, jeżeli dana transakcja i okoliczności spełniają warunki tej procedury. W przypadku przelewu na rachunek oszusta należy poprosić bank o podjęcie dostępnych działań zmierzających do odzyskania środków. Nie ma jednak gwarancji, że pieniądze uda się odzyskać.
Jeżeli dodatkowo przekazaliśmy oszustom dane do logowania, kody autoryzacyjne lub dane karty, konieczne jest pilne zabezpieczenie bankowości elektronicznej. Zmieńmy zagrożone hasła, korzystając z bezpiecznego urządzenia, a jeśli podejrzewamy zainstalowanie złośliwego oprogramowania, nie korzystajmy z tego urządzenia do logowania się do banku do czasu jego zabezpieczenia.
Uważajmy na oszustwo po oszustwie!
Osoby, które straciły pieniądze, mogą stać się celem kolejnych przestępców. Oszuści mogą kontaktować się z pokrzywdzonymi, podając się za policjantów, pracowników banku, prawników lub firmy zajmujące się odzyskiwaniem należności. Obiecują szybki zwrot pieniędzy, ale żądają opłaty z góry, podania danych bankowych albo zainstalowania aplikacji umożliwiającej zdalny dostęp do urządzenia.
Nie przekazujmy pieniędzy za obiecaną pomoc w odzyskaniu środków i nie udostępniajmy nikomu haseł, kodów autoryzacyjnych ani danych karty. W razie wątpliwości przerwijmy rozmowę i samodzielnie skontaktujmy się z bankiem lub Policją, korzystając z oficjalnych danych kontaktowych.
Jak nie dać się oszukać podczas zakupów internetowych?
– Sprawdzajmy opinie o sprzedawcy, historię jego konta oraz wiarygodność sklepu.
– Zachowujmy szczególną ostrożność wobec ofert znacznie tańszych niż u konkurencji i sprzedawców wywierających presję czasu.
– Korzystajmy z płatności i systemów ochrony kupujących dostępnych bezpośrednio na zaufanej platformie.
– Nie klikajmy w linki do płatności przesyłane przez nieznane osoby i sprawdzajmy dokładnie adres strony internetowej.
– Nigdy nie podawajmy loginów, haseł ani kodów autoryzacyjnych osobom kontaktującym się telefonicznie lub przez komunikatory.
– Nie instalujmy aplikacji do zdalnego dostępu na polecenie rzekomego pracownika banku czy konsultanta.
– Przed zatwierdzeniem przelewu sprawdźmy kwotę, dane odbiorcy i cel płatności.
